Rugby

Historia rugby na świecie

Dawno, temu – 7 kwietnia 1823 roku uczniowie z gimnazjum męskiego w Rugby (miasteczko w pobliżu Birmingham w środkowej Anglii) grali w piłkę nożną, oczywiście według wówczas obowiązujących przepisów. Mimo ogromnej ambicji grających, utrzymywał się wynik remisowy, żadna ze stron nie mogła uzyskać przewagi. Nagle jeden z uczestników meczu – William Webb Ellis złapał piłkę pod pachę i mijając zaskoczonych graczy, przebiegł z nią całe boisko i położył w bramce rywali. Ta akcja nie została uznana, a incydent stał się głośny w Anglii, jako złamanie etyki sportowej walki. Jego sprawca miał wiele nieprzyjemności. Fakt ten uważa się za początek gry zespołowej nazwanej od miasteczka Rugby – rugby, która z biegiem lat stała się bardzo popularna na całym świecie, a czyn niesfornego młodzieńca upamiętniony został tablicą na murach szkoły.

W wielu gimnazjach grano w football według własnych reguł i dopiero z czasem wyodrębniły się poszczególne odmiany. W dalszym ciągu zespoły ustalały przed meczem czas zawodów, liczbę zawodników i główne zasady obowiązujące podczas meczu. Spotkanie prowadził rozjemca, czyli późniejszy sędzia, który interweniował tylko w bardzo spornych sytuacjach. Do gry służył pęcherz zwierzęcy wypchany trawą, o owalnym kształcie, któremu rugbiści pozostali wierni do dzisiaj.

Naprzeciwko szkoły w Rugby znajdował się zakład szewski Williama Gilberta, który jako pierwszy uszył piłkę dla potrzeb nowej gry. Dzisiaj jest to jedna z największych firm na świecie produkująca sprzęt dla rugby. Na początku nie obowiązywał ujednolicony strój, zdejmowano jedynie marynarki i krawaty dla bezpieczeństwa grających. W miarę rozwoju gier zespołowych, szczególnie tych uprawianych na boiskach otwartych, zaczęto zastanawiać się nad ujednoliceniem przepisów, które w każdej szkole były inne. Zwolennicy gry wywodzącej się z Rugby nie chcieli podporządkować się tendencjom, które powoli zmierzały w kierunku dzisiejszej piłki nożnej i sami opracowali zasady obowiązujące od 1846 roku.

W latach 1860-1870 dyscyplina ta rozwijała się intensywnie, zataczając coraz szersze kręgi popularności. Dotarła do Irlandii, Walii i Szkocji. Zaczęły powstawać pierwsze kluby angielskie: Blackheat ( 1863), Richmond (1864). W roku 1863 powstało Stowarzyszenie Piłkarskie (Football Association), które wprowadziło zakaz gry rękami, tym samym jednoznacznie oddzieliło się od rugby. W 1866 roku ukazały się drukiem pierwsze przepisy gry opracowane przez L. J. Matona. Kluby rozgrywały coraz więcej spotkań między sobą, a w 1871 w Edynburgu odbył się pierwszy oficjalny mecz międzypaństwowy, w którym Szkocja pokonała Anglię 8:3. Rugbiści szukali możliwości zrzeszenia się i ujednolicenia swoich reguł oraz dalszego rozwoju dyscypliny. W 1871 roku powołano pierwszą oficjalną organizację Rugby Football Union (RFU). W tym czasie istniało już 21 klubów. W latach 1871-1876 zespoły występowały w 20-osobowych składach, czas gry w dalszym ciągu ustalali kapitanowie przed meczem.

W roku 1885 RFU opracowała i wydała przepisy, których część przetrwała do dzisiaj: liczba zawodników, podział na formację młyna i ataku, młyn zwarty, wyrzut piłki z autu, sędzia główny i inne. W 1886 roku powstała Międzynarodowa Rada Rugby (International Rugby Football Board – IRFB).

Dyscyplina zaczęła przenikać poza Wielką Brytanię i stawała się popularna w innych krajach, a szczególnie we Francji, gdzie w 1853 roku powstał pierwszy klub. W latach 1887-1888 reprezentacja kilku klubów angielskich odbyła tournee po Australii i Nowej Zelandii, zaszczepiając rugby mieszkańcom tamtych stron, którzy dzisiaj należą do potentatów w tej dyscyplinie. Już pod koniec XIX wieku Anglicy wprowadzili rugby do programu wychowania fizycznego w wojsku i szkołach uznając walory gry za bardzo ważne w rozwoju fizycznym młodzieży. Rugby jest sportem olimpijskim, czterokrotnie brało udział w Igrzyskach Olimpijskich. Pierwszy raz rugbiści startowali na II Igrzyskach nowożytnych w Paryżu w 1900 roku. Złotymi medalistami zostali Francuzi pokonując w finale Niemców 25:16. Drugi start miał miejsce na IV Igrzyskach w 1908 roku w Londynie. Tym razem zwyciężyła Australazja (połączone zespoły Australii i Nowej Zelandii), wygrywając w walce o złoty medal z Wielką Brytanią. W 1920 roku na VII Igrzyskach w Antwerpii, jak również cztery lata później w Paryżu triumfowała drużyna USA, a srebrnymi medalami musieli zadowolić się Francuzi.

Tekst pochodzi z książki Macieja Powały-Niedźwieckiego ABC kibica rugby

Historia rugby w Polsce

Jak podają źródła – pierwszym Polakiem, który uprawiał rugby był Sienkiewicz – podobno syn Henryka Sienkiewicza. Tak pisze francuski autor Loys Van Lee w swojej książce „Le Rugby” na podstawie kronik klubów, w których grał Sienkiewicz. Był on zawodnikiem Racing Club i Stade Francais. Według opisów był to młodzieniec okazałej postawy, ważył około 100 kg i grał w drugiej linii młyna.

Po zakończeniu I wojny światowej, wraz z repatriantami i misją wojskową z Francji dotarli do Polski sympatycy rugby, którzy postanowili rozpowszechnić tę bardzo już popularną dyscyplinę także u nas. Głównym inicjatorem był Francuz Louis Amblart, który w 1921 roku założył w Warszawie klub „Orzeł Biały”. Pierwszy oficjalny mecz z udziałem publiczności rozegrano na boisku LKS „Pogoń” Lwów. 9 lipca 1922 roku wybiegły dwie piętnastki „Orła Białego”, podzielone na „białych” i „czarnych”. Zwyciężyli „czarni” 6:3, sędzią tego historycznego wydarzenia był Francuz Robineau. Po tym meczu ukazały się w prasie bardzo przychylne komentarze. W 1923 Maurice Bacguet zorganizował zespół przy Szkole Podchorążych Piechoty. W latach 1921-1929 istniały w Polsce, poza dwoma już wymienionymi, drużyny rugby: Oficerska Szkoła Sanitarna, Pułk Artylerii Przeciwlotniczej, AZS, Varsovia (drużyna harcerska), KS Rozwój, Szkoła Ursynów, Klub w Płocku, Szkoła Wychowania Fizycznego w Poznaniu, Klub w Murckach na Śląsku. Kluby te rozgrywały między sobą liczne spotkania towarzyskie – mistrzostw Polski jednak nie organizowano. Pierwszy międzynarodowy mecz nasza drużyna rozegrała w 1924 roku w Bukareszcie ; „Orzeł Biały” uległ w nim zespołowi „Probables” („Prawdopodobni”) 0:46. Pod tą nazwą kryła się reprezentacja Rumunii przygotowująca się do Igrzysk Olimpijskich (zdobyła brązowy medal). W rewanżu spotkali się nasi rugbiści z „Possibles” („Możliwi”) przegrywając 0:17. Była to druga reprezentacja Rumunii.

Nikłe zainteresowanie władz sportowych, słaba propaganda, brak kadry trenerskiej, braki sprzętowe – spowodowały nieuchronny koniec tej dyscypliny w Polsce. Ostatnie wzmianki w prasie ukazały się w 1929 roku.

Na wiele długich lat rugby zniknęło ze sportowej mapy naszego kraju. Tymczasem dyscyplina prężnie rozwijała się na całym świecie, podbijając nowe kraje. U nas przerwa trwała 26 lat. Dopiero zarządzenie numer 121 Przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej z 14 grudnia 1955 roku, wprowadziło ponownie rugby jako oficjalną dyscyplinę sportu.

W styczniu 1956 roku trzech entuzjastów owalnej piłki – dziennikarze A. Karpiński, W. Wojdyłło, W. Giełżyński, zwołało Ogólnokrajowy Zjazd Zwolenników rugby, który wyłonił Komisję Organizacyjną pod przewodnictwem A. Karpińskiego. Tym samym rozpoczął się okres odbudowy rugby w Polsce. Z Czech przyjechał trener Alfons Zeda, który wyszkolił 40 instruktorów. Zaczęły powstawać nowe zespoły (łącznie utworzono drużyny w 22 klubach). Oficjalny pierwszy mecz po II wojnie rozegrano na stadionie Legii Warszawa – 15 września 1956 roku. Naprzeciwko siebie wybiegły AZS-AWF Warszawa i „Górnik” Kochłowice. Wygrali warszawiacy 3:0. W tym samym roku odbyły się też mecze o Puchar Redakcji „Sportowca”. W finale AZS-AWF Warszawa pokonał „Czarnych” Szczecin 14 : 9. Pierwsza Ogólnopolska Konferencja Sprawozdawczo-Wyborcza w dniu 26 stycznia 1957 powołała sekcję rugby Głównego Komitetu Kultury Fizycznej na czele której stanął A. Karpiński. Na przełomie lat 1956/1957 wiele klubów ze względu na reorganizację sportu polskiego zlikwidowało swoje drużyny rugby. Na placu boju pozostało tylko 16 zespołów. Pierwszym Mistrzem Polski został w 1957 roku AZS-AWF Warszawa.

W 1957 roku wprowadzono w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie specjalizację z rugby. W dniu 9 września odbył się w Warszawie Walny Zjazd Założycielski Polskiego Związku Rugby – pierwszym prezesem został Władysław Trybus.

24 sierpnia 1958 roku w Łodzi reprezentacja Polski rozegrała wobec 3000 widzów pierwszy oficjalny mecz międzypaństwowy, w którym pokonała NRD 9 : 8 (0 : 5). Sędziował H. Ortelbach z NRD. Nasza drużyna wystąpiła w składzie: Wacław Moczulski, Zbigniew Janus, Jerzy Masoń, Józef Grochowski, Eugeniusz Szostak, Jerzy Koter, Andrzej Ważyński (Henryk Hodiak), Sławomir Frankowski, Józef Sokołowski, Franciszek Nowak (kpt.), Marian Głuszek, Bernard Stelmaszczyk (Eugeniusz Bartkowiak), Maciej Liepelt, Zdzisław Koniarz, Jan Chodkiewicz. Punkty zdobyli: Marian Głuszek 6 (dwa położenia – punktowane wówczas po 3 punkty) i Eugeniusz Bartkowiak 3 (rzut karny). Trenerem drużyny był Marian Bondarowicz.

Tekst pochodzi z książki Macieja Powały-Niedźwieckiego ABC kibica rugby

Przepisy – Zawodnicy

Drużyna składa się z 15 graczy. Podzielona jest na dwie formacje: młyna i ataku. Każda z nich ma określone zadania wynikające z zasad gry. Zawodnicy noszą numery na koszulkach w zależności od pozycji, na których występują. Młynarze oznaczeni są od 1 do 8, a gracze ataku od 9 do 15. Numery 1, 2, 3 to pierwsza linia młyna.

Numer 1- lewy filar, zawodnik wysoki (około 180 cm), przekraczający 100 kg ciężaru ciała. Numer 2 to młynarz, najniższy (najczęściej) zawodnik pierwszej linii. Ma bardzo ważne zadanie w młynach zwartych. Po wrzucie piłki w korytarz (środek) młyna zagrzebuje ją, czyli przesuwa nogą w kierunku swoich kolegów. Młynarz również najczęściej wrzuca piłkę do autu (chociaż przepisy tego nie nakazują).
Zawodnik z 3 to prawy filar, na którym spoczywa duża odpowiedzialność za wygrany młyn. Numery 4 i 5 mają tzw. wspieracze młyna lub popularnie druga linia. Są to zawodnicy wysocy (najczęściej najwyżsi w drużynie) dochodzący do dwóch metrów, mający za zadanie pchanie młyna zwartego (czyli kolegów z pierwszej linii), walkę w powietrzu o piłkę w aucie i w polu (po kopnięciach z 22 metrów i środka).
Trzecia linia młyna to gracze o dużej wytrzymałości, spełniający zadania obronne i ofensywne wymagające dużej pracy biegowej podczas gry. Numer 6 to lewy rwacz lub inaczej lewoskrzydłowy młyna, numer 7 to prawy rwacz lub prawoskrzydłowy młyna, a numer 8 to wiązacz.
Numerem 9 rozpoczynają się zawodnicy ataku, od łącznika młyna począwszy. Dziewiątka wrzuca piłkę do młyna zwartego i jest tym, który podaje ją do ataku po młynie i przegrupowaniach. Zawodnik z numerem 10 to łącznik ataku, który bardzo często posługuje się nogą przenosząc piłkę na połowę przeciwnika. Także od niego rozpoczyna się większość akcji ofensywnych ataku. Numery 11 i 14 to skrzydłowi ataku, powinni być najszybszymi zawodnikami na boisku i zdobywać najwięcej przyłożeń. Z numerami 12 i 13 na plecach grają środkowi ataku, a z 15 obrońca.
Bramkarza nie ma.

Przepisy – Czas Gry

W rugby gra się 2 x 40 minut z pięciominutową przerwą, podczas której nie wolno zawodnikom opuszczać boiska. Zawody rozgrywa się na placu o wymiarach 100m x 69m (max).

Przepisy – Zdobywanie Punktów

Największą radość kibicom sprawia widok zawodnika wbiegającego na pole punktowe i kładącego piłkę. Jest to podstawowy i najbardziej widowiskowy sposób zdobywania punktów. Za przyłożenie piłki na polu punktowym drużyna uzyskuje 5 punktów. Po każdym przyłożeniu przysługuje tzw. Podwyższenie, czyli kop na bramkę z linii prostopadłej do miejsca położenia, a w dowolnej odległości od słupów. Jeżeli piłka przeleci nad poprzeczką, między słupkami uzyskuje się dodatkowe dwa punkty. Po udanej akcji (przyłożeniu) oraz przy dobrym i skutecznym kopaczu można zdobyć siedem punktów. W wypadku niecelnego podwyższenia 5 punktów za przyłożenia oczywiście pozostaje.
Nie jest to jedyny sposób uzyskiwania punktów. Kolejny to rzut karny, który może być podyktowany w dowolnym punkcie boiska. Jeżeli drużyna zdecyduje się strzelać na bramkę jej kapitan zgłasza sędziemu próbę zdobycia punktów. Wówczas sędziowie boczni biegną za bramkę i stają za słupkami, żeby ocenić czy kop był prawidłowy. Jeżeli podniosą chorągiewki do góry drużyna uzyskuje trzy punkty. Mogą to uczynić gdy piłka przeleci w dowolnej wysokości nad bramką, ale między słupkami. Punkty można zdobyć także z tzw. „drop-gola”, czyli kopu piłki z kozła na bramkę w czasie gry. Zawodnik opuszcza piłkę na ziemię i w momencie jej kontaktu z podłożem kopie ją, jeżeli przeleci ona w dowolnej wysokości nad poprzeczką i między słupkami bramki uzyskuje się kolejne trzy punkty.
Jest jeszcze jeden, ostatni, dość rzadki sposób tzw. techniczne położenie popularnie zwane „karną piątką”. Jeżeli sędzia uzna, że zawodnik zdobyłby przyłożenie gdyby nie faul popełniony na nim, przyznaje pięć punktów oraz podwyższenie na wprost bramki. W rugby nie ma punktów samobójczych. Może się zdarzyć, że zawodnik przyłoży piłkę na własnym polu punktowym, jeżeli jednak sam wcześniej wprowadził ją na pole punktowe lub uczynił to jego kolega z zespołu, sędzia podyktuje młyn z wrzutem dla drużyny przeciwnej pięć metrów od pola punktowego. Jeżeli natomiast uczyni to przeciwnik (wprowadzenie piłki na pole) wznowienie gry nastąpi wykopem z kozła (drop-gola) z linii 22 metrów.

Przepisy

Każdą połowę meczu oraz po każdych punktach grę wznawia się kopem piłki ze środka boiska, jest to kop z kozła (drop-gola). Drużyna przeciwna musi znajdować się za linią 10 metrów (od środka boiska), a piłka powinna przelecieć za tą linię bez wcześniejszego kontaktu z zawodnikami drużyny kopiącej. Zawodnicy drużyny kopiącej nie mogą przekroczyć linii środka boiska wcześniej zanim uczyni to piłka.
W rugby wolno podawać tylko do tyłu, za każde podanie do przodu lub wypadnięcie piłki z rąk w przód sędzia podyktuje młyn dla drużyny przeciwnej. Sędzia może zastosować prawo korzyści (przy tym i innych błędach) i jeżeli w posiadanie piłki wejdzie zespół, który nie popełnił błędu podania do przodu, może kontynuować grę. Natomiast nogą wolno piłkę kopać w dowolnym kierunku, ale biec do piłki mogą tylko ci zawodnicy z drużyny kopiącej, którzy znajdują się za kopiącym lub ci, których wyprzedził (wyzwolił) zawodnik, kopiący piłkę. Inaczej jest spalony i rzut karny.
Kop piłki w aut jest zagrywką taktyczną. Można w ten sposób przenieść piłkę o kilkadziesiąt metrów od własnego pola punktowego. Jeżeli piłka jest kopnięta zza linii pola obronnego, czyli linii 22 metrów i wyjdzie bezpośrednio w aut, wrzut nastąpi w miejscu opuszczenia boiska przez piłkę. Jeżeli zawodnik kopnie piłkę w aut bezpośrednio spoza tego pola, to aut będzie na wysokości kopu. Jeśli piłka po drodze odbije się od boiska wznowimy grę w miejscu wyjścia piłki na aut. W aucie najczęściej bierze udział ośmiu zawodników, ale można aut wyrzucić sobie samemu. Piłka musi być wyrzucona zza linii bocznej boiska i pokonać w powietrzu linię pięciu metrów. Wrzut musi nastąpić w środek korytarza utworzonego przez obie drużyny stojące od siebie w odległości jednego metra. Jeżeli wrzut jest tendencyjny (piłka wrzucona na jedną ze stron) drużyna przeciwna ma prawo wyboru, albo jest zmiana wrzutu i ona wprowadza piłkę do autu, lub jest młyn zwarty z jej wrzutem podyktowany na piętnastym metrze od linii bocznej.
W rugby nie wolno podstawiać nóg, łapać za głowę, szczypać, gryźć, kopać. To wszystko jest faulem i powinno być surowo karane przez sędziego. Wolno natomiast łapać przeciwnika za nogi, spodenki, koszulkę i przewracać go na ziemię (tzw. szarża), ale tylko wtedy, gdy jest w posiadaniu piłki. Rugby to sport dla przygotowanych, sprawnych i wytrwałych – dla ambitnych o dużym samozaparciu i odporności. Mówi się, że rugbista to „skończony” atleta, powinien posiadać szybkość sprintera, wytrzymałość długodystansowca, siłę zapaśnika a zręczność judoki.
Bardzo wiele problemów początkującym kibicom sprawia odróżnianie podczas gry spalonego. O jednym przypadku już mówiliśmy (po kopie). Może się zdarzyć, że o piłkę walczy kilku lub kilkunastu zawodników, jeżeli piłka znajduje się w powietrzu taki element (przegrupowanie) nazywa się „maulem” a gdy piłka jest na ziemi „rakiem”. Nie wolno atakować piłki od strony przeciwników. Zawodnicy nie biorący udziału w przegrupowaniu (maulu, raku) muszą znajdować się za nogami swoich ostatnich graczy walczących o piłkę, inaczej jest spalony i sędzia odgwiżdże karnego. Zawodnik, który upadnie z piłką na ziemię (np. po szarży) musi natychmiast z nią wstać lub odsunąć ją od siebie i nie może przeszkadzać innym zawodnikom w wejściu w jej posiadanie.
Karnego sędzia pokazuje uniesioną ręką do góry, wyprostowaną w łokciu, stojąc twarzą do drużyny, która nie popełniła przewinienia. Jeżeli sędzia ma rękę ugiętą w łokciu to znaczy, że podyktował rzut wolny, po którym nie wolno zdobyć punktów kopem na bramkę. Taka kara jest zarządzana za mniejsze przewinienia, np. za zbyt wczesne wysunięcie nogi przez młynarza, za podnoszenie w aucie. Wolnego sędzia dyktuje także za tzw. czysty chwyt „mam”. Jeżeli zawodnik znajdujący się na własnym polu obronnym 22 metrów złapie piłkę z powietrza kopniętą przez przeciwnika, będąc przynajmniej jedną nogą na ziemi i krzyknie „mam”, sędzia przerwie grę. W momencie wykonywania karnego lub wolnego drużyna przeciwna musi znajdować się 10 metrów od miejsca wykonania. Po kopie z rzutu karnego bezpośrednio w aut, piłkę do gry wprowadza drużyna, która wykonywała ten rzut.
W polskiej lidze wolno dokonać siedmiu zmian podczas meczu. Wprowadzono także zmiany czasowe. Jeżeli zawodnik doznał obrażeń i ma krwawiącą ranę, może opuścić boisko na 10 min – w jego miejsce wchodzi rezerwowy – po opatrzeniu kontuzjowany zawodnik wraca na boisko. Przy ponownym (krwawiącym) urazie zmiana musi być definitywna.

W rugby nie ma podziału na kategorie wagowe, są natomiast kategorie wiekowe, od najmłodszych (od 6 lat) poprzez juniorów do seniora. Grać mogą zarówno mężczyźni, jak i kobiety.